Jan en Reinanda Haverkamp
Wisselseweg 7
8162 RM EPE
T (0578) 61 12 10


Kleurenleer

Zwart

K-Sootie v.d. Nijkamphoeve
foto: Shetlandstal v.d. Groenkamp

 

Vos

Eastland Golden Glory
foto: Stoeterij Stjernen D

 

 

De kleurenleer bij paarden is niet gemakkelijk. Vaak blijkt in de praktijk het benoemen van een kleur de nodige problemen te geven. Erfelijkheidsleer is moeilijk doch ook heel duidelijk indien men zich daarin een beetje verdiept. Een vos merrie x een vos hengst kan bijvoorbeeld nooit een andere kleur geven dan vos, dat is genetisch vastgelegd. En een pony met een aalstreep moet altijd 1 ouder hebben die ook een aalstreep heeft, dat kan hij niet van een grootouder hebben!

Beknopte uitleg erfelijkheid;

De kleur wordt bepaald door het genotype oftewel de "genen". Elk dier heeft chromosomen in zijn cellen. Chromosomen bestaan uit genen, en deze genen komen altijd voor in paren. De genen bestaan uit 2 delen en deze delen worden apart een "allel" genoemd. Een chromosoom draagt een hele rij met genen en elk gen is opgebouwd uit 2 allelen.

Homozygoot en Heterozygoot

Als een gen twee dezelfde allelen heeft word hij homozygoot genoemd en als hij twee verschillende allelen bevat wordt hij heterozygoot genoemd. Als een gen homozygoot is weet je zeker dat een kleur 100% doorgegeven wordt. Als het gen heterozygoot is heb je 50% kans op het ene allel en 50% kans op het andere allel.

Dominant en Recessief

Genen kunnen dominant of recessief zijn. Dominante genen hebben maar 1 allel nodig om zich te uiten. Recessieve genen hebben 2 allelen nodig om zich te tonen. Dominant betekent dat als een paard het gen heeft, het aan de buitenkant zichtbaar is. (Zilver en Agouti (bruin), zijn bijvoorbeeld wel dominant, maar niet zichtbaar op een voskleuring dier)

De Allelen voor een kleur worden in de genetica aangegeven met hoofd- en kleine letters waarbij een hoofdletter staat voor een dominant gen en de kleine letter staat voor een recessief gen.

Koffie Vos
Dempsy v.d. Dennenhoeve
foto: Shetlandstal v.d. Groenkamp

Stekelharige Vos
(Vos kleur doorspekt met witte haartjes)
Labian v.d. Lage Haar
foto: G. Abbink-Burgers

Basiskleuren

Elk paard, ongeacht de kleur die hij laat zien, heeft een basiskleur. Deze basiskleur is rood (vos) of zwart.
Zwart wordt aangeduid met "E" en vos wordt aangeduid met "e". Zwart is dominant over vos en vos is recessief t.o.v. zwart.

Zwart: aaEE / aaEe
Vos: aaee / AAee / Aaee

Bruin
Peewee v.d. Groenkamp
foto: Shetlandstal v.d. Groenkamp

Donker Bruin

Merel v.d. Kleine Tip
foto: Shetlandponystal Lieb

 Bruin

Elke andere kleur dan vos of zwart is onderhevig aan een wijzigingsfactor.

Een van de meest bekende wijzigingsfactor is de kleur Bruin, in de genetica verwoord als "Agouti".

Het Agouti zorgt ervoor dat het zwart alleen aan de uiteinden van het paard zichtbaar is zoals manen, staart en benen.

Bruin: AAEE, AAEe, AaEE, AaEe
 

 

Hoewel in Nederland niet bekend, noemt men in Amerika twee subtypen bruin.
Er is een lichtere bruine variant waarbij het zwart niet tot de knieën reikt maar slechts tot de kootholte. Deze vorm wordt dan aangeduid met A+.
In Nederland worden voor de verschillende tinten bruin vaak de volgende benamingen gegeven; kastanjebruin, donkerbruin, zwartbruin, goudbruin en lichtbruin.

 

 

 

Zweet Vos

("Flaxen" altijd witte manen en staart)
Sylvia v.d. Menger

foto: Shetlandstal v.d. Groenkamp

 

Palomino

Skovlundens Lightcrystel
foto: Stoeterij Stjernen DK

Panagaré


Een kenmerk die in het Nederlands wel bestaat maar bij het benoemen van een kleur meestal niet vermeld wordt, is het Pangaré effect. (meelsnuit of kopersnuit) Rond de ogen, onder aan de buik (reebuik), in de flanken, achter de ellebogen en aan de binnenzijde van de benen heeft het dier een licht bleke kleur. Dit effect kan in uitbreiding variëren van nauwelijks zichtbaar tot zeer uitgebreid. Het wordt veroorzaakt door één dominant gen, aangeduid met Pa+, afgeleid van het Spaanse Pangaré. In Engeland noemen ze dit “Mealy” (vanwege de meelsnuit)

Flaxen

Een verschijnsel dat bij de voskleur voorkomt zijn witte manen en staart en noemt men "Flaxen". Er is niet veel bekend over de vererving van het flaxen maar men vermoedt dat het recessief is.
De flaxen eigenschap kan ook zilvergrijze manen geven en een hele donkere vos kan daardoor voor een Zilverappel worden aangezien. Hele lichte vossen met spierwitte manen lijken dan sterk op de palomino kleur.


Palomino

Palomino's zijn het resultaat van één "cream" gen op een voskleurig paard. (niet te verwarren met de benaming crèmedun!) Het cream gen wordt aangeduid met Ccr.
Het cream gen heeft een verdunnend effect op rood haar, hetgeen meestal lijkt op goudkleur. Palomino's kunnen echter sterk variëren van roomwit tot heel donkerbruin, vaak met veel appels waardoor ze verward kunnen worden met silver-dapples (zilverappel).
Het cream gen is dominant, dat betekent dat alle palomino's tenminste één ouder met een cream gen moeten hebben.

 

Valk

Adoration van de Goudakkers
Foto: Greet Abbink

 Valk

Een Valk is het resultaat van één "cream" gen op een bruin paard. Het cream gen verdunt alleen het rode haar en laat het zwarte haar ongemoeid.
De valk kleur kan variëren van heel licht boterkleur tot heel donker, soms gepaard gaand met appels en zelfs een aalstreep. Hierdoor kunnen ze verward worden met een wildkleur bruin paard. (dit zou ik weglaten, is te verwarrend)
Een echte Valk heeft geen aalstreep!
Een valk moet net als de palomino tenminste één ouder met een cream gen hebben.

Smoky

Een Smoky Black is het resultaat van één "cream" gen op een zwart paard.
Omdat één cream gen het zwarte haar ongemoeid laat (het verdund alleen rood haar) is een Smoky Black wel drager maar is dat aan het uiterlijk bijna niet te zien. Sommige Smoky Blacks zijn wat valer maar de meesten zien eruit als gewone zwarte paarden.
Ook een Smoky Black moet net als de Palomino tenminste één ouder met een cream gen hebben.

Smokey Black

Priscilla fan Fallingasate
foto: Shetlandponystal Lieba

 

Dubbele verdunning

Een Palomino, Valk en Smoky Black hebben dus één cream gen. Paarden die dat cream gen dubbel hebben zijn zeer opvallend gekleurd, hebben blauwe ogen en een roze huid. Ze worden ten onrechte vaak "albino" genoemd.
Deze dubbele verdunning (twee cream genen) verdunt zowel het rode als het zwarte haar. Een bruin paard met twee cream genen wordt "Perlino" genoemd. Een vos met twee cream genen wordt een "Cremello" en een zwart paard met twee cream genen wordt een "Smoky Cream".
Alle nakomelingen van een "dubbel verdund" paard zijn drager van één cream gen en dus altijd een Palomino, Valk of Smoky Black. Een Cremello gepaard aan een Vos geeft altijd 100% een Palomino!

Cremello

Dame Blanche van de Goudakkers
foto: G. Abbink-Burgers

Zwart-dun zebrastrepen

 

Wildkleur

"Wildkleur" wordt aangeduid als “Dun” en is een verdunning gen dat zowel rode als zwarte haren verbleekt. Daarnaast hebben deze wildkleur paarden vaak primitieve aftekeningen zoals een aalstreep, zebrastrepen op de benen,  en een schouderstreep. Het Dun gen wordt aangegeven met Dn+ (in tegenstelling tot een echte Valk moet een Wildkleur een Aalstreep hebben!).
Wildkleur bruin (Bruin-dun) heeft zwarte uiteinden en een geel- tot goudbruine kleur. De primitieve kenmerken zijn zwart, soms bruin of rood. Wildkleur vos (in Nederland crèmedun genoemd) heeft een rode tint die kan variëren van licht vos met iets donkere uiteinden tot bleekoranje met lichte of donkere uiteinden. Bij wildkleur zwart (in Nederland vaak Bleu-dun, Silver-dun of muisvaal genoemd) gaan de zwarte uiteinden en primitieve aftekeningen gepaard met een donker hoofd en leisteengrijze lichaamskleur.
Omdat Dun een dominant gen is hebben alle Dun (wildkleur) paarden tenminste één Dun ouder. 

Wildkleur 
vos, zwart en bruin
foto: Greet Abbink

Zwartbont
Stjernens Gauguin
foto: Stoeterij Stjernen DK

Vosbont
Odessa v.d. Kanaalweg
foto: Shetlandstal v.d. Groenkam

 

 

Zilver

Het Zilverappel gen (Silver Dapple) is alleen zichtbaar op zwarte haren. Je kunt aan een Vos niet zien of hij het Zilverappel gen bij zich heeft maar deze kan het gen wel steeds doorgeven.
Zilverappel varieert enorm van kleur, van chocoladebruin tot leisteen, vaak met appeling en manen en staart zijn zilvergrijs, strogeel of zelfs platina.
Omdat Zilver een dominant gen is moeten Zilverappels tenminste één ouder hebben die Zilverappel is of een vos ouder die het Zilver gen draagt. Zilverappel wordt aangeduid met Zz.
Silver Dapple komt niet voor bij de Shetlandpony. Via DNA onderzoek heeft Beth Meade van Kellas Stud aangetoond dat de gelijkende kleur “Isabel of Mushroom” niet hetzelfde is als Silver Dapple)

Schimmel
Janneke
foto: G. Abbink-Burger

Schimmel bont
Odyllia fan Fallingasate
foto: Shetlandponystal Liebas

 

Schimmel

wijzigingsfactor

De "schimmel wijzigingsfactor" voegt grijze haren toe aan het gehele lichaam van het paard naarmate het ouder wordt. Gewoonlijk begint dit proces bij het hoofd van het paard. Schimmels worden altijd geboren in een bepaalde kleur en vergrijzen geleidelijk aan tot ze uiteindelijk helemaal wit worden. Sommige schimmels vertonen een tijd lang prachtige appeling.
Omdat schimmel dominant is moeten alle schimmel gekleurde paarden tenminste één schimmel ouder hebben. De schimmel factor wordt aangegeven met GG.

Blauwschimmel
Lay-out v.d. Viersprong
foto: Eva Beun

IJzerschimmel
Oleander van Terschelling
foto: Shetlandponystal Liebas

 

Roan

Het Roan is ook een schimmel factor waarbij de witte haren met de haren van de basiskleur vermengd zijn. De uiteinden van het paard (hoofd, manen, staart en benen) behouden hun basiskleur.
Roan komt voor op iedere kleur, achter de naam van de kleur komt dan "roan" te staan. Voor roan op bruin, zwart en vos worden ook wel de termen bruin-, zwart- en rood- schimmel gebruikt. Daarnaast noemt men deze paarden ook wel moorkopschimmels.
Ook Roan is dominant en moeten alle roan gekleurde paarden tenminste één Roan ouder hebben. De Roan factor wordt aangegeven met RnRn

Zwart Roan
(Moorkopschimmel)
Pepperman v.d. Hesterhoeve
foto: Shetlandstal v.d. Groenkamp

Bruin-Roan
(Roodschimmel)
Kukkie Boy van de Lingeborgh
foto: Joyce van Doesburg

Verantwoording

Illustraties en tekst zijn, met toestemming, overgenomen van Laura Behning en haar website "Morgan Colors". 
Zie onderstaande links voor meer info:
- Brookridge Morgans
- Behning Art
- Morgan Colors

Stoeterij Stjernen uit Denemarken en Shetlandponystal Liebas uit Nederlandvoor het gebruik van enkele foto's. 

Powered by: Unifact B.V.